Noda agus Mínithe Gramadaí

Abbreviations & Grammatical Definitions

Noda #

Seo a leanas na noda (giorrúcháin) a úsáidtear tríd an téacs:

NodMíniú
ar lean.ar leanúint
bain.baininscneach
fir.firinscneach
gin.tuiseal ginideach
gin. iol.tuiseal ginideach iolra
iol.iolra
sb.saorbhriathar
tabh.tuiseal tabharthach
u.uatha
( )féadtar focail faoi lúibíní cruinne i lár sampla a úsáid nó a fhágáil ar lár

Mínithe Gramadaí #

Liosta aibítreach de na téarmaí teicniúla agus coincheapa gramadaí a luaitear sa Chaighdeán Oifigiúil:

a as do #

Tagairt don mhír a a dhíorthaítear as do, e.g., rud a dhéanamh.

abairt chopaileach #

Abairt ina gceanglaítear an t-ainmní leis an bhfaisnéis, e.g., ba cheoltóir é; is fada liom uaim í.

abairtín dobhriathartha #

Abairtín a bhfuil feidhm dhobhriathair aige, e.g., chríochnaigh siad ar deireadh; níl sé ar fáil.

aidiacht #

Focal a cháilíonn ainmfhocal nó forainmneach, e.g., an carr dearg; an bosca mór; tá sé fliuch.

ainm briathartha #

Focal a bhfuil feidhm ainmfhocail agus feidhm bhriathair araon aige, e.g., deireadh na heitilte, ag eitilt; foghlaim a fháil, ag foghlaim.

ainm dílis #

Ainm duine nó áite áirithe, e.g., Liam; Éire.

ainmfhocal #

Focal a úsáidtear chun tagairt do dhuine nó d’áit nó do rud nó d’idé, e.g., bean; bóthar; camán; díograis.

ainmní #

An príomh-ainmfhocal (nó a chothrom) in abairt, e.g., cheannaigh Nuala mála nua; tá páipéar ar an mbord; canfaidh sé amhrán.

clásal #

Frása atá nasctha le frása eile, e.g., chuaigh sí chun na hoifige [agus thosaigh sí ag obair]; [tá an lá tirim] ach níl sé te.

clásal coibhneasta #

Clásal ina bhfuil mír choibhneasta nó ina bhfuil foirm choibhneasta den bhriathar, e.g., sin í an cailín a dhún an doras ar maidin; cá bhfuil an bhróg nár ghlan tú inné?

consan caol #

Consan ar e nó i an guta is cóngaraí dó.

consan inséimhithe #

Consan ar féidir séimhiú a chur air – b, c, d, f, g, m, p, s (ach amháin i gcás sc-, sf-, sm-, sp-, st- agus sv-) agus t.

consan inuraithe #

Consan ar féidir urú a chur air – b, c, d, f, g, p agus t.

consan leathan #

Consan ar a, o nó u an guta is cóngaraí dó.

cuspóir #

Ainmfhocal (nó a chothrom) a sheasann do dhuine (nó rud) ar a ndéantar gníomhú, e.g., léigh mé leabhar; tá an leabhar léite agam; léigh mé é.

díspeagadh #

Iarmhír a dhéanann athrú beag ar ainmfhocal, e.g., -ín; ainmfhocal a bhfuil iarmhír den saghas sin curtha leis, e.g., buachaillín.

dobhriathar #

Focal nó grúpa focal a cháilíonn focal eile nach ainmfhocal ná forainmneach é, e.g., rith sé go tapa; bhí sé mall go leor; bhí sí thuas beagnach nuair a thit sí.

dobhriathar aidiachtach #

Dobhriathar a bhfuil foirm aidiachta aige (ar lorg go nó gan go), e.g., ní thagann sí minic go leor; bhí sé díreach ag éirí; d’iarr sí air labhairt go cruinn.

fochlásal #

Clásal atá spleách ar an bpríomhchlásal lena mbaineann, e.g., chuala mé scéal nuair a bhí mé óg.

fochlásal réamhfhoclach #

Fochlásal a thosaíonn ar réamhfhocal, e.g., chun na bainise; ó dhaltaí scoile; leis an Roinn.

forainmneach réamhthagrach #

Forainmneach a thagann roimh an ní dá bhfuil sé ag tagairt, e.g., tá a fhios agam gurb ise a rinne é; ba mhaith liom a rá go bhfuilim an-bhuíoch díbh.

feidhm aidiachtach #

Feidhm arb ionann é agus feidhm aidiachta, is é sin le rá, ainmfhocal nó forainmneach a cháiliú, e.g., pingin ar bith; turas ar an Afraic.

frása réamhfhoclach #

Frása beag (ina bhfuil dhá fhocal, de ghnáth) a thosaíonn ar réamhfhocal, e.g., ar bith; ar leith; den scoth; in aisce.

ginideach rannaíoch #

Ginideach a cháilíonn ainmfhocal cainníochta nó páirte, e.g., roinnt aráin; mo chuid eolais; tuilleadh siúcra.

iartheachtaí #

Forainmneach, lena n-áirítear aidiacht shealbhach, lena dtagraítear siar don réamhtheachtaí i gclásal coibhneasta indíreach, e.g., sin é an fear a bhfuil an carr aige.

infhilleadh #

Foirceann focail a athrú chun feidhmeanna éagsúla an fhocail a thaispeáint, e.g., amhrán, amhráin; beag, bige; can, canaigí.

lom #

Sna huimhreacha pearsanta, gan ainmfhocal ar a lorg.

príomhchlásal #

Clásal nach bhfuil spleách ar aon chlásal eile, e.g., chuala mé scéal nuair a bhí mé óg.

réamhfhocal comhshuite #

Frása réamhfhoclach ar leith a bhfuil brí mar aonad leis agus arb é réamhfhocal + ainmfhocal is múnla dó de ghnáth, e.g., ar nós; d’ainneoin; thar ceann. Is réamhfhocal comhshuite é frása réamhfhoclach den mhúnla sin má tá brí eile leis an ainmfhocal i gcomhthéacs eile, mar shampla, is réamhfhocal comhshuite é i gcás sa bhrí más rud é; ní réamhfhocal comhshuite i gcás sa bhrí i mála, in imeachtaí dlí.

réamhfhocal simplí #

Focal a chuirtear roimh ainmfhocal nó roimh fhorainmneach chun an bhaint atá aige le focal eile san abairt a léiriú, e.g., bhuail mé le hÁine; chuir sé fáilte roimh na haíonna.

réamhtheachtaí #

Focal nó frása i bpríomhchlásal a thagann go díreach roimh an mír choibhneasta, e.g., na mná a bhí ag caint.

réimír threise #

Mír a thagann roimh fhocal chun béim a leagan air, e.g., tá sé an-chairdiúil; an-pheileadóir is ea í.

tabharthach rannaíoch #

An múnla réamhfhocal + tabharthach, a úsáidtear in ionad an ghinidigh rannaíoch, e.g., roinnt den arán; beirt de na páistí; cuid d’airgead Thomáis.

✓Nasc cóipeáilte!